Tkaniny paralotniowe i spadochronowe

Dlaczego tkanina ma takie znaczenie

Opublikowano 21 sierpnia 2025, autor: Anatoly Cohn.

Od początków paralotniarstwa tkanina była jednym z głównych zagadnień w projektowaniu i produkcji paralotni. Paralotnie powstają z tkaniny i prawdopodobnie długo jeszcze tak pozostanie. Materiał używany w branży nazywa się powszechnie paralotniową tkaniną ripstop — zwykle jest to nylon z charakterystycznym kwadratowym wzorem ripstopu.

Producenci lubią czasem przedstawiać temat jako bardzo skomplikowaną technikę, a gorące spory potrafią wprowadzać zamęt. W gruncie rzeczy sprawa jest prosta i łatwa do zrozumienia, kiedy dym opadnie. Aby tkanina nadawała się do produkcji paralotni, musi spełnić kilka parametrów:

• Gramatura i wytrzymałość.
• Przepuszczalność powietrza i powłoka.
• Wydłużenie i sprężystość.

1. Gramatura i wytrzymałość

Każdy chce mieć skrzydło lekkie, a najlepiej lżejsze niż sąsiad. Rzecz jasna im lżejsza tkanina, tym lżejsze skrzydło, a powszechnie uważa się, że to dobrze: mniejsza objętość, mniejszy gabaryt, mniejsza masa, więcej bezpieczeństwa biernego.

Praktycznie wszystkie paralotnie powstają z tkanin o podobnej konstrukcji, tkanych z tego samego włókna nylonowego: nylonu 6.6 o dużej wytrzymałości właściwej, z przędzy 30 denier. Liczba denierów określa masę włókna o ustalonej długości — im niższa liczba denierów, tym nić lżejsza, cieńsza i słabsza.

Tkanina powstaje w typowym splocie ripstop. Powszechnie sądzi się, że konstrukcja ripstop jest potrzebna, by zapobiegać zabiegom oczek i drobnym rozdarciom, ale nie musi tak być: nie ma przeszkód, by budować skrzydła z tkaniny o splocie płóciennym, a takie rozwiązanie ma nawet pewne zalety.

Pierwszym parametrem jest gramatura tkaniny, która zależy od tego, jak ciasny jest splot. Tkaninę można sobie wyobrazić jako siatkę: zbudowaną bardzo ciasno, z każdym włóknem ułożonym tuż obok następnego, albo jako luźną siatkę z dużymi oczkami.

Gęstość nici: lżej, taniej, słabiej

Punktem odniesienia w branży jest to, że dobra tkanina powinna mieć co najmniej tak zwaną gęstość 100T, czyli 50 nici wątku i 50 nici osnowy ciasno ułożonych na centymetr kwadratowy tkaniny, albo więcej.

• Zejście do konstrukcji 40 × 40 nici na centymetr (określanej zwykle jako ends and picks) czyni tkaninę lżejszą o 20%.
• Część producentów idzie dalej i obniża gęstość do 35 × 35.
• Im niższa gęstość, tym tkanina lżejsza i tańsza w produkcji: mniej włókna, szybsze tkanie.
• Efekt uboczny: tkanina będzie też słabsza, a zapewnienie jej przepuszczalności powietrza na właściwym poziomie stanie się trudniejsze.

Co gęstość nici mówi o wytrzymałości i starzeniu

Kto kupuje skrzydło z lżejszej tkaniny, powinien mieć świadomość, że jej wytrzymałość na rozciąganie i tempo starzenia pozostają w bezpośredniej zależności od gęstości nici. Twierdzenie, że tkanina jest lżejsza, a zarazem mocniejsza, w opinii autora praktycznie nigdy nie jest prawdziwe — z wyjątkiem metki z ceną.

Wyjątkiem jest tkanina z przędzy o jeszcze niższej liczbie denierów: nylon 6.6 z przędzy 20 denier istnieje i został niedawno opracowany, ale praktycznie nie stosuje się go w seryjnie produkowanych, standardowych skrzydłach paralotniowych.

2. Przepuszczalność powietrza i powłoka

Przepuszczalność powietrza to kolejny temat, wokół którego jest dużo szumu. „Efektowna” lekka tkanina ma bardzo cienką warstwę powłoki: polimer ma swoją masę i cenę, a im mniej się go nakłada, tym tkanina lżejsza, cieńsza i tańsza.

Z drugiej strony szansa na to, że tkanina przez długi czas pozostanie całkowicie szczelna, czyli o zerowej przepuszczalności powietrza, jest znacznie większa, gdy zamiast jednej warstwy powłoki nałoży się dwie. Trzy, a nawet cztery warstwy są lepsze, i lepiej, gdy każda powleczona warstwa jest grubsza. Każda warstwa powłoki to czasochłonny proces i wyższy koszt. W ten sposób powstaje tkanina cięższa i droższa, ale przez dłuższy czas nie wykazująca oznak spadku właściwości.

Ile warstw powłoki oferuje rynek

Dziś żaden producent tkanin paralotniowych nie oferuje materiału z jedną warstwą powłoki; większość wykonuje dwie warstwy. Tu opinie się dzielą: jedni nakładają dwie warstwy na tę samą stronę tkaniny, inni po jednej warstwie na każdą stronę. Nałożenie dwóch warstw na jedną stronę jest tańsze i szybsze; zdaniem autora droższy wariant jest prawdopodobnie również lepszy.

Jeden z producentów szedł jeszcze dalej: budował tkaninę o gęstości co najmniej 50 × 50 nici, a następnie powlekał ją czterokrotnie — dwie warstwy polimeru poliuretanowego, po jednej na każdą stronę, a potem dwie warstwy silikonu, po jednej na każdą stronę, dla ochrony powierzchni poliuretanowej. Producent ten słynie z legendarnej trwałości swojej tkaniny, ale okupionej ceną i dodatkową masą.

Wniosek: więcej polimeru w powłoce lub więcej warstw powłoki daje w efekcie lepszą szczelność tkaniny. Tkanina będzie droższa w produkcji, cięższa i grubsza. Nie ma tu magicznych sztuczek ani drogi na skróty do materiału lżejszego i lepszego zarazem.

Sprawdzaj deklarowaną gramaturę

Jest jeszcze jeden, bardzo śmiały sposób na obniżenie masy tkaniny: deklarując w specyfikacji 40 gramów zamiast 45 gramów, producent zmniejsza masę tkaniny o 12%, jak ujmuje to artykuł. Ponieważ gramaturę zawsze podaje się z pewną tolerancją, na przykład 45 g ± 5 g, większość producentów wpisze 40 g dla tkaniny ważącej 50 g. Zalecenie: nie przyjmować deklaracji producenta bezkrytycznie i od czasu do czasu sprawdzać gramaturę.

Test mokrego palca i skrzyżowania nici ripstopu

Kto sprawdza przepuszczalność powietrza starzejącego się skrzydła starą metodą — przyciskając mokry palec do powierzchni tkaniny, aby przecisnąć przez nią wilgoć — zapewne zauważył, że wilgoć przebija najpierw na skrzyżowaniach grubszych nici ripstopu, podczas gdy reszta powierzchni jest jeszcze szczelna. Dzieje się tak dlatego, że cienka warstwa powłoki nie pokrywa w pełni grubszego skrzyżowania nici ripstopu i te punkty poddają się pierwsze.

Prowadzi to autora do pytania otwartego: być może tkanina o splocie płóciennym z tą samą powłoką dawałaby lepszą przepuszczalność powietrza przez dłuższy czas.

3. Wydłużenie i sprężystość

Trzecim parametrem jest sprężystość tkaniny: jej wydłużenie pod obciążeniem w różnych kierunkach oraz zdolność powrotu do pierwotnych wymiarów po zdjęciu obciążenia. Tu również opinii jest wiele — sztywna czy nieco elastyczna, chrupiąca czy gładka i jedwabista.

Ponieważ wszystkie rodzaje tkanin paralotniowych i spadochronowych powstają z tego samego włókna nylonowego, podstawowe właściwości sprężyste tkaniny przed kalandrowaniem, powlekaniem i wykończeniem są dość podobne. Tkanina przed wykończeniem (surówka) ma dość małą sprężystość i dobry powrót zarówno w osnowie, jak i w wątku, czyli wzdłuż i w poprzek materiału.

Po skosie — w kierunku przekątnym, pod kątem 45 stopni do osnowy lub wątku — tkanina nie jest już tak stabilna. Naprężenie po skosie łatwo zmienia wymiary konstrukcji tkaniny, a po zdjęciu obciążenia odkształcony materiał nie wraca do pierwotnego kształtu.

Co powłoka daje stabilności wymiarowej

Tu wkracza powłoka. Wiąże ona nici w konstrukcję jakby zamrożoną — można to sobie wyobrazić jak cienką warstwę lodu zamarzniętą na siatce. Lód usztywnia siatkę we wszystkich kierunkach, także po skosie, a zarazem czyni ją szczelną. Prawidłowo wykonana powłoka blokuje konstrukcję nici tak, że nie mogą się one przemieszczać względem siebie w tkaninie.

Gdyby tkaninę powlec materiałem podobnym do lodu — sztywnym, ale kruchym — powłoka pękałaby pod obciążeniem w różnych kierunkach, przyczyniając się do odkształcenia tkaniny i wzrostu przepuszczalności powietrza. Pewien stopień sprężystości materiału powłoki jest więc pożądany, by zapobiec pękaniu, znanemu jako białe załamania: białe linie pojawiające się na tkaninie, które wyznaczają pęknięte krawędzie powłoki.

Pożądana jest powłoka, która pod obciążeniem rozciąga się jak najmniej, nie pękając, a po zdjęciu obciążenia odzyskuje pierwotny kształt. Właściwe połączenie minimalnej sprężystości z dobrym powrotem gwarantuje długotrwałe właściwości tkaniny. Jakość powłoki ma pierwszorzędne znaczenie dla utrzymania właściwości tkaniny w czasie.

Która tkanina na powierzchnie zewnętrzne, a która na żebra?

Powszechnie przyjmuje się, że na powierzchnie zewnętrzne najlepiej nadaje się tkanina średnio miękka o chrupiącym charakterze, z pewnym stopniem sprężystości i dobrym powrotem.

Co do żeber opinie się dzielą. Jedna szkoła uważa, że tkanina powinna być możliwie sztywna, bez żadnej rozciągliwości. Inni producenci używają tej samej tkaniny na żebra i na powierzchnie zewnętrzne. Na pierwszy rzut oka sztywna tkanina wydaje się dla żeber logiczna, bo kształt zaprojektowany, wykrojony i wszyty w profil powinien pozostać taki sam.

Problem w tym, że wszystkie rodzaje sztywnych tkanin mają dość słabe właściwości powrotu. Pod nadmiernym obciążeniem szybko się odkształcają i nie odzyskują pierwotnego kształtu. Proces przyspiesza to, że w trakcie użytkowania skrzydła tkanina jest gnieciona, miętoszona, trzepotana i potrząsana, co daje nieskończoną liczbę drobnych pęknięć powłoki — i skrzydło lata na profilu coraz bardziej odbiegającym od zaprojektowanego.

Profil, trymowanie i okres życia skrzydła

Kolejny argument przeciw sztywnej tkaninie jest taki, że zaprojektowany profil żebra jest znany i zdefiniowany wyłącznie tam, gdzie żebro jest wszyte między płaty. Każdy inny przekrój skrzydła pokazuje profil dość odmienny od zakładanego, bo wynika on z napełnionych powierzchni o zmiennym przekroju wzdłuż rozpiętości.

Projektant panuje tylko nad profilem wszytym w samo żebro, a właściwości skrzydła są w ogólności wynikiem empirycznego trymowania przez zespół projektowy — procesu czysto doświadczalnego, bez podstawy analitycznej. W tych okolicznościach ważniejsze jest zachowanie optymalnych właściwości skrzydła w stanie, w jakim je wytrymowano, przez cały okres jego życia, niż trwanie w złudzeniu, że sztywna tkanina zbliża projekt teoretyczny do rzeczywistości, przy jednoczesnym pominięciu przyspieszonego starzenia tkaniny żeber i powierzchni zewnętrznych.

Wniosek autora: przeciw sztywnej tkaninie, chyba że pozostaje sztywna bez odkształceń trwałych przez cały czas używania skrzydła. Na żebra lepiej nadaje się tkanina o najlepszych właściwościach powrotu, która nie traci właściwości ani nie odkształca się przez cały okres życia wyrobu.